मोक्षदा-एकादशी

पक्षे पक्षे च कर्तव्यमेकादश्यामुपोषणम्।
यदीच्छेद्विष्णुसायुज्यं श्रियं सन्ततिमात्मनः।
एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोरुभयोरपि॥

अद्य स्थित्वा निराहारः श्वोभूते परमेश्वर।
भोक्ष्यामि पुण्डरीकाक्ष शरणं मे भवाच्युत॥
प्रमादादथवाऽऽलस्याद्धरे केशव माधव।
व्रतस्यास्य च वै विघ्नो न भवेत्त्वत्प्रसादतः॥
--पद्मपुराणे

श्रीब्रह्मवैवर्ते महापुराणे ब्रह्मखण्डे सौतिशौनकसंवादे नारदं प्रति शिवोपदेशे भक्ष्याभक्ष्यादिविवरणं नाम सप्तविंशतितमोऽध्यायः---
एकादश्यामनाहारं गृही विप्रश्च भारते।
स च तिष्ठति वैकुण्ठे यावद्वै ब्रह्मणो वयः॥१४॥

एकादश्युपवासफलं प्रोक्तं पाद्ममहापुराणे---
शङ्खोद्धारे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा देवं गदाधरम्॥३५॥
एकादश्युपवासस्य कलां नार्हति षोडशीम्।
सङ्क्रान्तिषु चतुर्लक्षं यो ददाति नृपोत्तम॥३६॥
एकादश्युपवासस्य कलां नार्हति षोडशीम्।
प्रभासक्षेत्रे यत्पुण्यं ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः॥३७॥
तत्फलं जायते नूनमेकादश्युपवासिनः।
केदारे चोदकं पीत्वा पुनर्जन्म न विद्यते॥३८॥
तथा चैकादशी पार्थ गर्भवासक्षयङ्करी।
अश्वमेधस्य यज्ञस्य पृथिव्यां यत्फलं लभेत्॥३९॥
तस्माच्छतगुणं पुण्यमेकादश्युपवासिनः।
तपस्विनो गृहे यस्य भुञ्जते च द्विजोत्तमाः॥४०॥
तत्फलं जायते नूनमेकादश्युपवासिनः।
गोसहस्रेण यत्पुण्यं दत्वा वेदान्तपारगे॥४१॥
तस्माच्छतगुणं पुण्यमेकादश्युपवासिनः।
येषां देहे त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः॥४२॥
वसन्ति तेषां ते तुल्या एकादश्युपवासिनः।
ते नराः पुण्यकर्माणो ये भक्ता हरिपूजकाः॥४३॥
एकादशीव्रतस्यापि पुण्यसङ्ख्या न विद्यते।
एतत्पुण्यं भवेत् तस्य यत्सुरैरपि दुर्लभम्॥४४॥
एकादशीसमं नास्ति व्रतं पापप्रणाशनम्॥११८॥
---श्रीपाद्मे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखण्डे उमामहेश्वरसंवादे एकादश्युत्पत्ति-मुरवधो नाम चत्वारिंशोऽध्यायः॥४०॥
मार्गशीर्षे सिते पक्षे मोक्षा नामेति नामतः।
सर्वैश्चेतद् व्रतं कार्यं पित्रे पुण्यं प्रदीयताम्॥३९॥
तेन पुण्यप्रभावेन मोक्षस्तेषां भविष्यति।
सत्यमेतन्महाभाग ब्रह्मणो वचनं यथा॥४०॥
मुनेर्वाक्यं ततः श्रुत्वा स्वगृहं पुनरागतः।
मार्गशीर्षस्तथा मासः प्राप्तः कष्टेन तेन वै॥४१॥
मुनेर्वाक्येन तत्कृत्वा व्रतं वैखानसो नृपः।
अददत्पुण्यमखिलैः सार्द्धं पित्रे स भूमिपः॥४२॥
दत्ते पुण्यक्षणेनैव पुष्पवृष्टिरभूद्दिवि।
वैखानसस्य तातो वै पितृभिर्मोक्षमाविशत्॥४३॥
राजानं चान्तरिक्षे स गिरं पुण्यामुवाच ह।
स्वस्तिस्वस्तीति ते पुत्र प्रोच्य चैवं दिवं गतः॥४४॥
एवं यः कुरुते राजन् मोक्षामेकादशीं शुभाम्।
तस्य पापानि नश्यन्ति मृतो मोक्षमवाप्नुयात्॥४५॥
नातः परतरा काचिन्मोक्षदैकादशी भवेत्।
पुण्यसङ्ख्यां न जानामि राजन् मे प्रियकृद् व्रतम्॥४६॥
चिन्तामणिसमा ह्येषा नृणां मोक्षप्रदायिनी।
पठनाच्छ्रवणादस्या वाजपेयफलं लभेत्॥४७॥
---इति श्रीपाद्मे महापुराण उत्तरखण्ड उमापतिनारदसंवादे मार्गशीर्ष-शुक्ल-मोक्षदा एकादशी नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः

During the bright half of Mārgaśīrṣa, the Mokṣadā Ekādaśī vratam is observed, and it is recommended that its religious merits be dedicated to deceased ancestors for their salvation, as stated by Brahmā. King Vaikhānasa, after hearing a sage’s advice, returned home and observed this vow during Mārgaśīrṣa. Just as he dedicated its merits to his father, a shower of flowers fell from the sky, leading to a miracle — celestial event where flowers showered from the sky, and Vaikhānasa’s father and ancestors attained salvation! From the heavens, the father blessed his son and ascended to the divine realm. Observing the Mokṣadā Ekādaśī vratam eradicates sins and grants salvation after death. This Ekādaśī is deemed unparalleled in its ability to offer salvation. The extent of its religious merit is immeasurable, likened to a wish-fulfilling gem. Simply reading or hearing of this vratam bestows religious merit comparable to that of a Vājapeya sacrifice.

Names

Sanskrit: मोक्षदा-एकादशी

View source TOML on GitHub ↗